ફોસ્ફરસ પેન્ટાક્લોરાઈડ $(PCl_5)$ ની આણ્વીય રચના અને ગુણધર્મો સમજાવો.

(N/A) બંધારણ: ફોસ્ફરસ પેન્ટાક્લોરાઈડ $(PCl_5)$ વાયુ અને પ્રવાહી અવસ્થામાં ત્રિકોણીય દ્વિ-પિરામિડલ આકાર ધરાવે છે. ફોસ્ફરસ પરમાણુ $sp^3d$ સંકરણ અનુભવે છે.
$PCl_5$ માં,ત્રણ વિષુવવૃત્તીય $P-Cl$ બંધ સમાન હોય છે,જ્યારે બે અક્ષીય $P-Cl$ બંધ વિષુવવૃત્તીય બંધ કરતા લાંબા હોય છે. આનું કારણ એ છે કે અક્ષીય બંધની જોડી વિષુવવૃત્તીય બંધની જોડીઓ દ્વારા વધુ અપાકર્ષણ અનુભવે છે.
$PCl_5$ ના ગુણધર્મો:
$1$. $PCl_5$ પીળાશ પડતો સફેદ પાવડર છે. ભેજવાળી હવામાં,તે જળવિભાજન પામીને ફોસ્ફરસ ઓક્સિક્લોરાઈડ $(POCl_3)$ અને અંતે ફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ આપે છે:
$PCl_5 + H_2O \rightarrow POCl_3 + 2HCl$
$POCl_3 + 3H_2O \rightarrow H_3PO_4 + 3HCl$
$2$. ગરમ કરવા પર,તે ઉર્ધ્વપાતન પામે છે,પરંતુ વધુ ગરમ કરવા પર તેનું વિઘટન થાય છે:
$PCl_5 \xrightarrow{\Delta} PCl_3 + Cl_2$
$3$. તે $-OH$ સમૂહ ધરાવતા કાર્બનિક સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને તેમને ક્લોરો ડેરિવેટિવ્ઝમાં રૂપાંતરિત કરે છે:
$C_2H_5OH + PCl_5 \rightarrow C_2H_5Cl + POCl_3 + HCl$
$CH_3COOH + PCl_5 \rightarrow CH_3COCl + POCl_3 + HCl$
$4$. ઝીણી કરેલી ધાતુઓ $PCl_5$ સાથે ગરમ કરવાથી તેમના અનુરૂપ ક્લોરાઈડ આપે છે:
$2Ag + PCl_5 \rightarrow 2AgCl + PCl_3$
$Sn + 2PCl_5 \rightarrow SnCl_4 + 2PCl_3$